Vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh

Trong thành động mạch, muối canxi tích tụ làm cản trở dòng máu từ tim đến phần còn lại của cơ thể. Đồng thời, lớp lót của thành động mạch (lớp nội mạc) dày lên. Vì vậy, động mạch hẹp và cứng dần, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Theo thời gian, người bệnh bị suy tim, với các dấu hiệu và triệu chứng bao gồm khó thở, phù nề các chi, da hoặc môi tím tái, huyết áp cao và tim to.

Ảnh: Giải phẫu tim bình thường
Nguồn: U.S National Library of Medicine

Ảnh: Phù chân
Nguồn: U.S National Library of Medicine

Ảnh: Động mạch
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Người bệnh cũng có thể bị vôi hóa tại các cơ quan và mô khác, phổ biến vùng xung quanh khớp. Ngoài ra, họ bị giảm thính lực hoặc còi xương .

Ảnh: Bệnh còi xương
Nguồn: Alila Medical Media/Shutterstock.com

Một số trường hợp phát triển các đặc điểm tương tự như pseudoxanthoma elasticum, bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng tích tụ canxi và các khoáng chất khác trong các sợi đàn hồi của mô liên kết . Vùng nếp gấp của cơ thể (nách, bẹn…) sần sùi và xuất hiện các vệt mạch máu trong các mô phía sau mắt.

Ảnh: Cấu trúc mô liên kết
Mô liên kết cung cấp sức mạnh và tính linh hoạt cho các cấu trúc khắp cơ thể.
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Tỷ lệ vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh ước tính là khoảng 1/391.000 trẻ. Ít nhất 200 trường hợp mắc bệnh đã được mô tả trong tài liệu y khoa.

Khoảng 2/3 số trường hợp vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh do đột biến gen ENPP1 gây ra. Gen ENPP1 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein giúp phân hủy adenosine triphosphate (ATP) ngoại bào thành adenosine monophosphate (AMP) và pyrophosphate. Pyrophosphate giữ vị trí thiết yếu trong cơ chế kiểm soát vôi hóa và khoáng hóa của cơ thể. Đột biến gen ENPP1 dẫn đến giảm khả năng cung cấp pyrophosphate, khiến quá trình vôi hóa quá mức trong cơ thể, từ đó gây ra các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh cũng có thể do đột biến gen ABCC6 gây ra. Gen ABCC6 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein MRP6 (còn gọi là protein ABCC6). Chúng hiện diện chủ yếu tại gan và thận, một lượng nhỏ trong các mô khác như da, dạ dày, mạch máu và mắt.

Protein MRP6 vận chuyển một số chất qua màng tế bào, tuy nhiên người ta vẫn chưa xác định được những chất nào. Một số nghiên cứu cho rằng protein MRP6 kích thích giải phóng ATP từ tế bào, sau đó ATP được phân hủy thành AMP và pyrophosphate, MRP6 còn kiểm soát lắng đọng canxi và các khoáng chất khác trong cơ thể. Các nghiên cứu khác cho thấy một chất được vận chuyển bởi MRP6 có liên quan đến quá trình phân hủy ATP. Chất không xác định này dường như ngăn chặn khoáng hóa các mô.

Đột biến gen ABCC6 dẫn đến phiên bản protein MRP6 bất hoạt hoặc mất hoàn toàn protein. Người ta chưa rõ vì sao thiếu protein MRP6 dẫn đến những triệu chứng của bệnh. Thiếu protein MRP6 có thể làm giảm giải phóng ATP từ tế bào. Vì vậy, lượng pyrophosphate được tạo ra giảm, từ đó canxi tích tụ trong mạch máu và các mô khác. Ngoài ra, thiếu MRP6 hoạt động có thể làm giảm khả năng vận chuyển một chất mà bình thường sẽ ngăn chặn quá trình khoáng hóa, cuối cùng dẫn đến canxi tích tụ bất thường.

Một số trường hợp mắc bệnh không mang đột biến gen ENPP1 hoặc ABCC6. Người ta vẫn chưa tìm ra được nguyên nhânm gây bệnh.

Trẻ mắc bệnh thường có những biểu hiện như khó thở, phù nề các chi, da hoặc môi tím tái.

Dựa trên biểu hiện lâm sàng, bác sĩ đưa ra một số xét nghiệm như:

• Xét nghiệm hình ảnh gồm chụp X-quang, siêu âm, CT, MRI, PET-CT, cùng với đo điện tâm đồ (ECG), đo huyết áp, đo nồng độ canxi trong máu và nước tiểu nhằm đánh giá tình trạng hệ thống mạch máu.
• Xét nghiệm tế bào và mô xác định tính chất và mức độ tích tụ canxi và xơ cứng của động mạch.
• Xét nghiệm di truyền tìm đột biến biến gen ENPP1 hoặc ABCC6

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh. Mục tiêu điều trị chủ yếu tập trung giảm đau, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng tim.

Các phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Thuốc giảm đau (paracetamol, ibuprofen)
• Canxi và vitamin D nhằm hỗ trợ phát triển xương và ngăn ngừa loãng xương
• Sử dụng các loại thuốc hỗ trợ chức năng tim mạch như kháng sinh, thuốc giãn mạch và thuốc làm giảm áp lực trong động mạch

Do các vấn đề về tim mạch, trẻ mắc bệnh thường không sống qua khỏi giai đoạn sơ sinh, phần lớn tử vong do đau tim hoặc đột quỵ. Tuy nhiên, trường hợp sống sót sau 6 tháng đầu sau sinh (giai đoạn quan trọng) có thể sống đến tuổi thiếu niên.

Bệnh di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng bố mẹ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Vôi hóa động mạch trẻ sơ sinh di truyền lặn đột biến gen ENPP1 hoặc ABCC6 cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• Arteriopathia calcificans infantum
• Diffuse arterial calcifying elastopathy of infancy
• GACI
• Idiopathic infantile arterial calcification
• Idiopathic obliterative arteriopathy
• IIAC
• Infantile calcifying arteriopathy
• Medial coronary sclerosis of infancy
• Occlusive infantile arteriopathy