Bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2

Ban đầu, quá trình phát triển của trẻ diễn ra bình thường, khi tình trạng yếu cơ tiến triển, trẻ dần mất khả năng vận động như đứng, đi, ăn và nói. Tại một số trẻ, yếu cơ còn ảnh hưởng đến kiểm soát chuyển động của mắt, dẫn đến trẻ bị sụp mí mắt và liệt cơ mắt ngoài tiến triển.

Trong phần lớn trường hợp, cơ là mô duy nhất bị tổn thương, bệnh không ảnh hưởng đến trí tuệ của người bệnh. Tuy nhiên, một số cá nhân mắc bệnh có thể gặp các vấn đề về gan như phì đại gan , co giật hoặc mất thính lực do tổn thương thần kinh tai trong.

Theo thời gian, bệnh tiến triển nghiêm trọng hơn khiến cơ hô hấp yếu đi nên người bệnh phụ thuộc vào máy thở. Suy hô hấp là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong giai đoạn trẻ nhỏ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh tiến triển chậm nên người bệnh có thể sống đến tuổi trưởng thành.

Ảnh: Mí mắt sụp xuống
Nguồn: Elements of Morphology, National Human Genome Research Institute

Ảnh: Gan phình to
Nguồn: Mount Sinai

Ảnh: Mô tả biểu hiện của bệnh nhân trong cơn co cứng và co giật
Nguồn: NEUROSURGERY Neurosurgery.

Hiện nay, chưa có thống kê cụ thể về tỉ lệ mắc bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2. Khoảng 45 trường hợp mắc bệnh được báo cáo trong các tài liệu y khoa.

Đột biến gen TK2 gây ra bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2. Gen TK2 cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme thymidine kinase 2 trong ti thể. Ti thể tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của tế bào bao gồm sản xuất năng lượng, truyền tín hiệu hóa học, điều hòa quá trình tăng trưởng, phân chia và cái chết (apoptosis) của tế bào.

Ngoài ra, ti thể mang vật liệu di truyền riêng là ADN ti thể (mtDNA). Những phân tử ADN này có chức năng đảm bảo ti thể hoạt động bình thường. Thymidine kinase 2 tham gia quá trình sản xuất và duy trì mtDNA. Cụ thể, enzyme này tái chế nucleotide (thành phần cơ bản của mtDNA) nhằm sửa chữa trình tự mtDNA sai và tạo ra phân tử mtDNA mới.

Đột biến trên gen TK2 làm giảm số lượng hoặc chức năng của thymidine kinase 2 nên quá trình tái chế nucleotide mtDNA bị gián đoạn, dẫn đến hiện tượng thiếu nucleotide có chức năng sửa chữa và sản xuất phân tử mtDNA. Vì vậy, chức năng ti thể dần suy yếu. Nếu ADN ti thể suy giảm với mức độ lớn, dấu hiệu và triệu chứng của bệnh càng nghiêm trọng.

Đối với người bệnh, lượng mtDNA trong tế bào cơ bằng 5–30% so với bình thường. Tuy nhiên, lượng mtDNA trong các mô khác như não và gan gần như bình thường (khoảng 60% đến mức bình thường), nghĩa là bệnh không ảnh hưởng nghiêm trọng đến mô khác như tế bào cơ.

Người ta chưa biết tại sao đột biến gen TK2 ảnh hưởng chủ yếu đến mô cơ, nguyên nhân có thể do tế bào cơ có nhu cầu năng lượng cao nên chúng dễ bị tổn thương khi lượng mtDNA suy giảm. Não và gan cũng là những cơ quan có nhu cầu năng lượng cao, do đó, chúng có thể bị tổn thương trong trường hợp người bệnh thiếu mtDNA nghiêm trọng.

Ảnh: Cấu trúc bên trong của não
Nguồn: Terese Winslow

Ảnh: Giải phẫu gan
Nguồn: Medlineplus.gov

Bác sĩ thường chẩn đoán bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2 dựa trên biểu hiện lâm sàng. Đối với trẻ sơ sinh, hàm lượng mtDNA trong cơ xương giảm nghiêm trọng, thấp hơn 20% so với bình thường là dấu hiệu đáng chú ý.

Trẻ trên 2 tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh nếu biểu hiện các dấu hiệu như:

• Giảm hàm lượng mtDNA
• Đa đột biến mất đoạn mtDNA
• Rách sợi cơ loại I (sợi cơ đỏ)
• Thiếu enzyme cytochrome c oxidase trong sợi cơ

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm di truyền phân tử nhằm xác nhận kết quả chẩn đoán.

Bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2 là bệnh lí phức tạp bởi vì nhiều cơ quan khác nhau bị ảnh hưởng, do đó, quá trình điều trị đòi hỏi nhiều bác sĩ từ các chuyên khoa khác nhau. Mục tiêu chính của điều trị là kiểm soát triệu chứng hiện hữu và phòng ngừa biến chứng tiềm ẩn.

Đối với trẻ sơ sinh ăn uống khó khăn, bác sĩ có thể phẫu thuật mở dạ dày để đặt ống thông nhằm cung cấp đủ chất dinh dưỡng và giảm nguy cơ sặc cho trẻ. Nếu bị suy giảm chức năng vận động, bệnh nhân có thể cải thiện cũng như duy trì khả năng di chuyển bằng cách tập vật lí trị liệu và phục hồi chức năng.

Ngoài ra, bệnh nhân có biểu hiện suy hô hấp cần tiến hành điều trị bằng phương pháp vật lí trị liệu hô hấp, kiểm soát nhiễm trùng phổi và các biện pháp hỗ trợ hô hấp khác. Triệu chứng mất thính lực và co giật tuy không phổ biến nhưng cũng cần điều trị theo phác đồ chuẩn nhằm đảm bảo chất lượng cuộc sống cũng như ngăn ngừa biến chứng cho người bệnh.

Ngoài ra, bệnh nhân cần được thường xuyên theo dõi chỉ số cơ thể, xét nghiệm chức năng phổi và đo lường phát triển thần kinh nhằm đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các biến chứng.

Bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2 di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Bệnh cơ do hội chứng suy giảm ADN ti thể liên-quan-TK2 di truyền lặn do đột biến gen TK2, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• MTDPS2
• TK2-related mitochondrial DNA depletion myopathy
• Mitochondrial DNA depletion syndrome 2 (myopathic type)