Hội chứng Crigler-Najjar

Hội chứng Crigler-Najjar làm tăng cao nồng độ bilirubin trong máu. Bilirubin có màu vàng cam, nó được sinh ra từ quá trình phá vỡ các tế bào hồng cầu. Tại gan, bilirubin được loại bỏ bằng phản ứng hóa học chuyển dạng bilirubin độc hại (bilirubin không liên hợp) thành dạng bilirubin không độc (bilirubin liên hợp).

Trẻ mắc hội chứng Crigler-Najjar có bilirubin không liên hợp tích tụ trong máu, nên trẻ có biểu hiện vàng da và vàng mắt ngay từ khi mới sinh. Nếu không được điều trị, trẻ phát triển chứng vàng da nhân (kernicterus) - dạng tổn thương não do tích tụ của bilirubin không liên hợp trong não và các mô thần kinh. Trẻ xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi (đôi khi hôn mê) và yếu cơ. Chứng vàng da nhân có thể dẫn đến các vấn đề thần kinh khác bao gồm chứng múa giật, giảm thính giác hoặc thiểu năng trí tuệ.

Hội chứng Crigler-Najjar chia thành hai loại:

• Loại 1 tiến triển nghiêm trọng, trẻ thường chết trong thời kỳ sơ sinh.
• Loại 2 nhẹ hơn và ít biểu hiện triệu chứng vàng da nhân. Người bệnh có tuổi thọ bình thường.

Tỷ lệ mắc hội chứng Crigler-Najjar ước tính khoảng 1/1.000.000 trẻ sơ sinh trên toàn thế giới.

Đột biến gen UGT1A1 gây ra hội chứng Crigler-Najjar. Gen UGT1A1 cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme bilirubin uridine diphosphate glucuronosyltransferase (bilirubin-UGT). Enzyme này chủ yếu hiện diện trong tế bào gan và cần thiết cho quá trình loại bỏ bilirubin khỏi cơ thể.

Enzyme bilirubin-UGT tham gia phản ứng glucuronid hóa. Trong phản ứng này, enzyme chuyển đổi axit glucuronic thành bilirubin không liên hợp, rồi bilirubin liên hợp. Glucuronid hóa làm cho bilirubin hòa tan trong nước để đào thải khỏi cơ thể.

Đột biến gen UGT1A1 khiến enzyme bilirubin-UGT giảm hoạt động hoặc mất chức năng. Người mắc hội chứng Crigler-Najjar loại 1 mất hoàn toàn chức năng của enzyme, trong khi loại 2 có khoảng 20% enzyme làm việc bình thường. Bilirubin-UGT mất chức năng làm giảm hiệu suất quá trình glucuronid hóa bilirubin không liên hợp. Do đó, chất độc hại này sẽ tích tụ trong cơ thể khiến tăng bilirubin không liên hợp, rồi dẫn đến vàng da.

Người bệnh được khám sức khỏe, thăm hỏi tiền sử bệnh gia đình và kiểm tra các dấu hiệu vàng da, vàng mắt.

Ngoài ra, bệnh nhân làm thêm các xét nghiệm chẩn đoán như xét nghiệm bilirubin trong máu, xét nghiệm di truyền xác định đột biến gen UGT1A1

Điều trị hội chứng Crigler-Najjar tập trung giảm nồng độ bilirubin trong cơ thể. Một số liệu pháp bao gồm:

• Quang trị liệu sử dụng ánh sáng để loại bỏ bilirubin khỏi cơ thể.
• Dùng thuốc điều trị nhiễm trùng hoặc các tác nhân gây sốt.
• Plasmapheresis loại bỏ các chất độc hại khỏi máu thông qua truyền máu, thay huyết tương của người bệnh bằng huyết tương khỏe mạnh.
• Ghép gan là phương pháp điều trị hiệu quả cho hội chứng Crigler-Najjar loại 1 và thường thực hiện trước 8 tuổi nhằm ngăn ngừa tổn thương não.
• Dùng phenobarbital ngăn chặn bilirubin tích tụ trong máu. Phương pháp điều trị này có hiệu quả đối với hội chứng Crigler-Najjar loại 2.

Hội chứng Crigler-Najjar di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Bố mẹ của một người mắc bệnh thường mang một bản sao của gen đột biến nhưng không biểu hiện các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Bệnh di truyền lặn đột biến gen UGT1A1, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• Crigler Najjar syndrome
• Familial nonhemolytic unconjugated hyperbilirubinemia
• Hereditary unconjugated hyperbilirubinemia