Aspartylglucosamin niệu

Aspartylglucosamin niệu chủ yếu ảnh hưởng đến chức năng thần kinh và vận động của người bệnh. Bệnh thường khởi phát từ độ tuổi 2–3 và dần trở nên nghiêm trọng hơn khi bệnh nhân trưởng thành.

Theo ước tính, mỗi năm tại Phần Lan có khoảng 1–3 trẻ sinh ra mắc bệnh aspartylglucosamin niệu. Bệnh ít phổ biến hơn tại những khu vực khác. Tuy nhiên, người ta chưa có thống kê cụ thể tỉ lệ mắc bệnh.

Đột biến gen AGA gây ra bệnh aspartylglucosamin niệu. Gen này cung cấp hướng dẫn tạo ra protein aspartylglucosaminidase. Aspartylglucosaminidase là enzyme hoạt động trong lysosome—trung tâm tái chế của tế bào. Enzyme aspartylglucosaminidase có chức năng cắt liên kết giữa gốc đường N-acetylglucosamine và axit amin asparagine trong các phân tử glycoprotein.

Đột biến gen AGA gây thiếu enzyme aspartylglucosaminidase trong lysosome và ngăn cản quá trình phân cắt glycoprotein. Vì vậy, glycoprotein tích tụ trong lysosome đến mức làm gián đoạn chức năng bình thường của tế bào rồi cuối cùng dẫn đến cái chết tế bào. Nồng độ glycoprotein cao ảnh hưởng nghiêm trọng đến các tế bào thần kinh trong não, do đó người bệnh biểu hiện nhiều dấu hiệu và triệu chứng bệnh aspartylglucosamin niệu.

Bác sĩ thường chẩn đoán bệnh aspartylglucosamin niệu thông qua xét nghiệm di truyền hoặc giải trình tự exome. Ngoài ra, bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh bằng cách đo mức độ bài tiết aspartylglucosamin trong nước tiểu bằng phương pháp sắc ký lỏng/khối phổ hoặc đo hoạt tính của enzyme aspartylglucosaminidase trong huyết thanh, tế bào lympho, nguyên bào sợi, tế bào ối hoặc nguyên bào nuôi.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị bệnh aspartylglucosamin niệu. Những ca ghép tủy xương đồng loại không mang lại kết quả tốt. Nếu người bệnh thực hiện liệu pháp ghép tế bào gốc tạo máu, họ cần tiến hành sớm để làm chậm quá trình suy giảm nhận thức. Ngoài ra, thuốc trimethylglycine hiện đang được đánh giá lâm sàng.

Những phương pháp sau có thể giúp cải thiện triệu chứng bệnh và giảm các biến chứng:

• Thuốc chống động kinh
• Điều trị rối loạn giấc ngủ
• Trị liệu hành vi
• Chăm sóc răng miệng hằng ngày
• Phẫu thuật cắt màng nhĩ, vòm họng hoặc amidan
• Điều trị cột sống và xương khớp
• Điều trị tiêu chảy hoặc táo bón

Aspartylglucosamin niệu di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Bệnh aspartylglucosamin niệu di truyền lặn do đột biến gen AGA, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• AGA deficiency
• Aspartylglycosaminuria
• Glycosylasparaginase deficiency
• Aspartylglucosamidase deficiency
• Aspartylglucosaminidase deficiency