Hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch (Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate (AEC) syndrome) thuộc dạng bệnh loạn sản ngoại bì. Nó gồm khoảng 180 dấu hiệu đặc trưng liên quan đến quá trình phát triển bất thường của các mô ngoại bì như da, tóc, móng, răng, mắt, tai và tuyến mồ hôi.

Nguồn: Terese Winslow LLC
Biểu hiện lâm sàng
Khiếm khuyết ngoại bì
Biểu hiện phổ biến nhất của hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch là mòn da.
Đối với trẻ sơ sinh, vết mòn da thường xuất hiện trên da đầu và có xu hướng tái phát trong suốt thời thơ ấu. Khi người bệnh đến tuổi trưởng thành, vết mòn từ da đầu lan đến cổ, tay và chân. Xói mòn da có thể gây ra nhiễm trùng. Vì vậy, trẻ nhỏ có nguy cơ tử vong, hình thành sẹo và rụng tóc tùy vào mức độ nặng hoặc nhẹ của vết thương.

Nguồn: Doctorlib
Bên cạnh đó, bệnh làm cơ thể giảm tiết mồ hôi vì tuyến mồ hôi của người bệnh không có hoặc không hoạt động. Vì vậy, một số bệnh nhân cảm thấy quá nóng khi nhiệt độ tăng hoặc bị hạ thân nhiệt.
Một số bất thường khác của cấu trúc ngoại bì bao gồm:
- Thay đổi màu da
- Tóc, lông mày, lông mi thưa và dễ gãy
- Móng tay, móng chân biến dạng hoặc không có
- Răng thưa, dị dạng hoặc kém phát triển

Ảnh: Móng chân biến dạng
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Mất thính giác cũng là biểu hiện phổ biến, hơn 90% bệnh nhân mắc hội chứng này bị mất thính giác.
Dính mi mắt
Nhiều trẻ sơ sinh mắc bệnh có biểu hiện dính mí mắt , các sợi cơ khiến mí mắt trên và mí mắt dưới dính nhau một phần hoặc hoàn toàn.

Ảnh: Dính mí mắt
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Hở hàm ếch
Phần lớn trẻ bị hở vòm miệng hoặc hở hàm ếch. Di tật này gây ra khó khăn cho trẻ khi bú dẫn đến tình trạng chậm phát triển và nhẹ cân.

Ảnh: Trẻ bị hở vòm miệng
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Các triệu chứng khác
Người bệnh cũng phát triển tứ chi bất thường, phổ biến nhất là tật dính ngón tay và dính ngón chân . Một số trường hợp hiếm gặp hơn, bệnh nhân cong ngón tay , ngón chân vĩnh viễn hoặc bị ectrodactyly—hội chứng càng tôm hùm. Hội chứng này làm ngón tay và chân người bệnh chẻ sâu, không có kẽ ngón và hình dạng như chiếc càng tôm hùm.

Ảnh: Cấu trúc tuyến thượng thận
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Cấu trúc tuyến thượng thận
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Ảnh: Ngón tay bị cong vĩnh viễn
Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Ngoài ra, người bệnh có khuôn mặt dị biệt với các đặc điểm như hàm nhỏ không thể mở hoàn toàn và chiều dài nhân trung ngắn.
Một số triệu chứng khác bao gồm:
- Lỗ mở niệu đạo nằm phía dưới dương vật
- Các vấn đề tiêu hóa
- Không có lỗ mở ống dẫn nước mắt
- Nhiễm trùng xoang hoặc tai mãn tính
Một hội chứng khác là Rapp-Hodgkin cũng có các biểu hiện lâm sàng tương tự như hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch. Trước đây, hai hội chứng này được phân loại thành 2 nhóm riêng biệt. Tuy nhiên, người ta đã phát hiện hai hội chứng này do cùng một đột biến gen gây ra. Vì vậy, hiện nay cả hai hội chứng này được xếp vào một phổ bệnh.
Độ phổ biến
Hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch rất hiếm gặp. Do đó, người ta vẫn chưa xác định được tỉ lệ mắc bệnh. Trên thế giới, khoảng 1/70.000 trẻ sơ sinh đã được ghi nhận có biểu hiện loạn sản ngoại bì.
Nguyên nhân
Đột biến gen TP63 gây ra hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch. Gen TP63 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein p63 hoạt động như yếu tố phiên mã. Protein này liên kết với một số vùng ADN để kiểm soát hoạt động của các gen tương ứng bằng cách bật hoặc tắt chúng.
Protein p63 rất quan trọng đối với sự hình thành của những cơ quan ngoại bì như da, tóc, răng và móng. Bên cạnh đó, protein này còn tham gia vào quá trình phát triển của tứ chi, đặc điểm khuôn mặt, hệ tiết niệu, các cơ quan và mô khác.

Nguồn: U.S National Library of Medicine
Các đột biến gen TP63 ngăn cản protein p63 thực hiện chức năng bật và tắt gen mục tiêu. Tuy nhiên, người ta chưa rõ những đột biến này dẫn đến biểu hiện cụ thể của bệnh như thế nào.
Chẩn đoán
Bác sĩ chẩn đoán bệnh dựa trên các biểu hiện đặc trưng như dính mí mắt bẩm sinh, sứt môi, hở hàm ếch và loạn sản ngoại bì. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm di truyền để phát hiện các đột biến gen TP63, từ đó kết quả chẩn đoán được xác nhận.
Điều trị
Bác sĩ sẽ điều trị hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch dựa trên triệu chứng cụ thể của từng bệnh nhân.
Dính mi mắt
Người bệnh dính mí mắt nhẹ có khả năng tự khỏi. Đối với trường hợp nặng hơn, bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật để điều trị.
Một số dị tật cũng cần thực hiện phẫu thuật điều trị:
- Sứt môi
- Hở hàm ếch
- Dị tật tay, chân
- Các dị tật trên khuôn mặt như hàm kém phát triển
Mất răng
Người bệnh khi trưởng thành có thể thực hiện các thủ thuật nha khoa như phẫu thuật cấy implant, tạo răng giả để điều trị tình trạng răng biến dạng và mất răng. Ngoài ra, bệnh nhân nên chú ý đến sức khỏe răng miệng để ngăn ngừa sâu răng.

Nguồn: Cleveland Clinic
Mòn da
Mòn da thường khó điều trị và không đáp ứng với những phương pháp chăm sóc vết thương thông thường. Các kỹ thuật như cắt lọc vết thương không được khuyến khích thực hiện vì chúng có thể làm tình trạng mòn da tiến triển nặng hơn. Bác sĩ thường chỉ định bệnh nhân chăm sóc nhẹ nhàng, định kì vệ sinh vết thương bằng dung dịch sát trùng để tránh vi khuẩn phát triển trong vết thương và gây nhiễm trùng. Những người bị mòn da mãn tính có nguy cơ cao nhiễm trùng thứ cấp. Do đó, họ cần điều trị bằng kháng sinh hoặc sử dụng thuốc chống nấm.
Nhiễm trùng tai
Đối với những bệnh nhân mất thính lực và nhiễm trùng tai, bác sĩ thực hiện thủ thuật rạch màng nhĩ để đặt ống nhỏ vào tai giúp giảm áp lực, dẫn lưu chất lỏng.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Giảm tiết mồ hôi
Các trường hợp giảm tiết mồ hôi thường xảy ra với mức độ nhẹ và không cần điều trị.
Dạng di truyền
Hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, một bản sao của gen trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Phòng ngừa
Hội chứng dính mi mắt, khiếm khuyết ngoại bì, hở hàm ếch di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD. Các thành viên trong gia đình nên khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ nếu có thành viên mắc bệnh. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh.
Các tên gọi khác
- AEC syndrome
- Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip and palate syndrome
- Hay-Wells syndrome
References
- Genetic Testing Information. Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C0406709/
- Genetic Testing Information. Rapp-Hodgkin ectodermal dysplasia syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C1785148/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6571/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. ANKYLOBLEPHARON-ECTODERMAL DEFECTS-CLEFT LIP/PALATE; AEC. Retrieved May 30, 2024 from https://omim.org/entry/106260
- U.S National Library of Medicine. Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/ankyloblepharon-ectodermal-defects-cleft-lip-palate-syndrome/
- National Institute of Health. Ankyloblepharon-ectodermal Defects-cleft Lip-palate Syndrome Due to a Novel Missense Mutation in the SAM Domain of the TP63 Gene. Retrieved May 30, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7474213/
- Orphanet. Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/1071
- National Organization for Rare Disorders. AEC Syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://rarediseases.org/rare-diseases/aec-syndrome/
- National Organization for Rare Disorders. Ankyloblepharon-ectodermal defects-cleft lip/palate syndrome. Retrieved May 30, 2024 from https://rarediseases.org/gard-rare-disease/ankyloblepharon-ectodermal-defects-cleft-lip-palate-syndrome/
