GM1 gangliosidosis

Bệnh GM1 gangliosidosis bao gồm ba loại chính tùy thuộc vào độ tuổi khởi phát bệnh. Tuy nhiên, triệu chứng của cả ba loại có nhiều điểm tương đồng dẫn đến khó phân biệt các dạng.

Hiện nay, tỉ lệ mắc bệnh GM1 gangliosidosis vào khoảng 1/100.000–1/200.000 trẻ sơ sinh. Trong đó, loại I chiếm đa số trường hợp bệnh. Phần lớn người bệnh mắc loại III thường có gốc Nhật Bản.

Đột biến gen GLB1 gây ra bệnh GM1 gangliosidosis. Gen GLB1 cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme beta-galactosidase tập trung trong lysosome. Lysosome có chức năng phân giải và tái sử dụng nhiều loại phân tử khác nhau. Enzyme beta-galactosidase hỗ trợ phân giải nhiều loại phân tử như cơ chất GM1 ganglioside. GM1 ganglioside duy trì hoạt động bình thường của tế bào thần kinh trong não.

Đột biến gen GLB1 tạo ra enzyme beta-galactosidase không có khả năng phân giải GM1 ganglioside. Thiếu enzyme beta-galactosidase khiến GM1 ganglioside dư thừa tích lũy. Nồng độ GM1 ganglioside cao sẽ gây độc cho mô và cơ quan, chủ yếu là não. Tổn thương do GM1 ganglioside tích tụ dẫn đến cái chết của nhiều tế bào thần kinh và làm xuất hiện dấu hiệu bệnh.

Nhìn chung, người bệnh có triệu chứng nhẹ nếu enzyme beta-galactosidase vẫn còn hoạt động chút ít. Cơ thể người bệnh vẫn có khả năng phân giải một lượng GM1 ganglioside nhất định nên lượng enzyme tích trữ trong lysosome không nhiều.

Những bệnh giống GM1 gangliosidosis khiến các phân tử tích tụ trong lysosome được gọi là bệnh dự trữ lysosome.

Trong trường hợp bệnh nhân có người thân mắc bệnh, sàng lọc trước sinh có thể chẩn đoán thay đổi di truyền xảy ra đối với thai nhi. Người mẹ nên thực hiện chọc ối hoặc lấy mẫu nhung mao màng đệm để xác định các biến đổi di truyền.

Đối với trẻ sơ sinh và người lớn, bác sĩ thường chỉ định thực hiện các xét nghiệm sau:

• Xét nghiệm enzyme: xác định lượng beta-galactosidase trong máu
• Xét nghiệm di truyền: kiểm tra trình tự ADN nhằm xác định đột biến gen GLB1
• Khám sàng lọc trẻ sơ sinh: nhằm phát hiện các bệnh dự trữ lysosome

Hiện nay, chưa có liệu pháp điều trị bệnh GM1 gangliosidosis. Các liệu pháp tập trung làm giảm triệu chứng và cải thiện cuộc sống cho người bệnh. Bác sĩ thường kê thuốc chống co giật như gabapentin kết hợp với chế độ ăn keto nhằm hỗ trợ bệnh nhân giảm tần suất của các cơn động kinh.

Ngoài ra, còn có nhiều liệu pháp đang trong quá trình nghiên cứu và có tiềm năng áp dụng trong tương lai bao gồm liệu pháp tăng cường enzyme hoặc thay thế enzyme, liệu pháp gen, cấy ghép tế bào gốc và liệu pháp giảm cơ chất làm chậm tiến triển của bệnh.

Bệnh GM1 gangliosidosis di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều mang đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Bệnh GM1 gangliosidosis di truyền lặn đột biến gen GLB1, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Beta-galactosidase-1 (GLB1) deficiency