Hội chứng oculofaciocardiodental (oculofaciocardiodental syndrome) là bệnh di truyền chỉ xảy ra trên nữ giới. Bệnh ảnh hưởng đến quá trình phát triển mắt, khuôn mặt, tim và răng.
Biểu hiện lâm sàng
Mắt
Bất thường về mắt liên quan đến hội chứng oculofaciocardiodental có thể xảy ra trên một hoặc cả hai mắt. Bệnh nhân sinh ra có mắt nhỏ bất thường . Các biểu hiện khác bao gồm tuyến thượng thậnđục thủy tinh thể và tăng nguy cơ mắc bệnh tăng nhãn áp—bệnh lí làm tăng áp lực trong mắt. Những bất thường này có thể khiến người bệnh giảm thị lực hoặc mù vĩnh viễn.

Nguồn: Alila Medical Media/Shutterstock.com

Ảnh: Đục thủy tinh thể
Nguồn: Cleveland Clinic

Ảnh: Tật mắt nhỏ (Microphthalmia)
Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention
Khuôn mặt
Bệnh nhân mắc hội chứng oculofaciocardiodental thường có khuôn mặt dài, hẹp với các điểm dị biệt bao gồm mắt trũng sâu, mũi thấp và có khe hở tại đầu mũi. Một số bệnh nhân có biểu hiện hở hàm ếch.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Tim
Dị tật tim là biểu hiện phổ biến nhất. Trẻ sơ sinh mắc bệnh có thể bị thông liên nhĩ hoặc thông liên thất . Lỗ thông nằm giữa hai buồng tim. Bên cạnh đó, trẻ có thể xuất hiện triệu chứng sa van hai lá, một trong các van kiểm soát lưu lượng máu qua tim bị rò rỉ.

Ảnh: Lỗ hở trên vách liên nhĩ của tim
Nguồn: American Heart Association

Ảnh: Lỗ hở trên vách liên thất của tim
Nguồn: American Heart Association
Răng
Các dấu hiệu bất thường về răng của người bệnh bao gồm:
- Phì đại chân răng
- Chậm thay răng sữa
- Thiếu răng
- Răng nhỏ bất thường
- Răng lệch
- Khiếm khuyết men răng

Ảnh: Răng nhỏ bất thường
Nguồn: Medlineplus.com
Độ phổ biến
Hội chứng oculofaciocardiodental là bệnh di truyền rất hiếm gặp. Người ta ước tính tỉ lệ mắc bệnh chưa đến 1/1.000.000 người.
Nguyên nhân
Đột biến gen BCOR gây ra hội chứng oculofaciocardiodental. Gen BCOR cung cấp hướng dẫn tạo ra protein đồng ức chế BCL6. Protein này điều chỉnh hoạt động của các gen khác, chúng rất quan trọng đối với giai đoạn đầu của quá trình phát triển phôi thai. Tuy nhiên, người ta biết rất ít về chức năng của chất đồng ức chế BCL6.
Một số đột biến gen BCOR cũng xuất hiện trên những bệnh nhân mắc hội chứng oculofaciocardiodental. Chúng ngăn cản quá trình sản xuất protein chức năng, do đó quá trình phát triển bình thường của mắt cũng như một số cơ quan và mô khác trước khi sinh bị gián đoạn.
Chẩn đoán
Chẩn đoán hội chứng oculofaciocardiodental thường gặp nhiều khó khăn và dễ nhầm lẫn sang các bệnh lí khác. Bác sĩ thường chẩn đoán dựa trên các biểu hiện lâm sàng của bệnh nhân bao gồm bất thường về mắt, tim mạch, đặc điểm dị biệt trên khuôn mặt và dị tật răng miệng. Ngoài ra, người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm di truyền phát hiện đột biến gen nhằm xác nhận kết quả chẩn đoán.
Điều trị
Các phương pháp điều trị cụ thể bao gồm:
Mắt
Đối với các bất thường về mắt, biện pháp điều trị phổ biến nhất là phẫu thuật đục thủy tinh thể nhằm khôi phục thị lực. Tăng nhãn áp được kiểm soát bằng các biện pháp y khoa hoặc phẫu thuật. Bác sĩ sẽ cung cấp thiết bị hỗ trợ thị lực để cải thiện khả năng nhìn cho bệnh nhân.
Tim
Phác đồ điều trị tim mạch của từng người bệnh sẽ khác nhau, chúng tùy thuộc vào tình trạng và biểu hiện bệnh cụ thể. Bác sĩ có thể tiến hành phẫu thuật thông liên nhĩ hoặc thông liên thất nhằm điều trị dị tật tim bẩm sinh. Bên cạnh đó, người bệnh cần sử dụng thuốc nhằm kiểm soát triệu chứng và theo dõi tình trạng tim thường xuyên.
Răng
Các liệu pháp bao gồm can thiệp chỉnh nha nhằm điều chỉnh răng mọc không đều, nhổ bỏ các răng thừa và đảm bảo chăm sóc răng miệng phù hợp.
Ngoài ra, tư vấn di truyền rất quan trọng đối với bệnh nhân và gia đình. Người mắc hội chứng oculofaciocardiodental cần được can thiệp sớm và theo dõi thường xuyên nhằm quản lí hiệu quả các biểu hiện bệnh. Theo dõi liên tục giúp bác sĩ phát hiện sớm những biến chứng tiềm ẩn và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp, từ đó chất lượng cuộc sống người bệnh được cải thiện.
Dạng di truyền
Hội chứng oculofaciocardiodental di truyền theo kiểu trội liên kết X. Đột biến gen BCOR gây ra hội chứng này nằm trên nhiễm sắc thể X—một trong hai nhiễm sắc thể giới tính. Nữ giới có hai nhiễm sắc thể X nên đột biến tại một bản sao của gen BCOR trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Lúc này, một số tế bào vẫn sản xuất protein đồng ức chế BCL6 bình thường trong khi các tế bào khác không tạo ra được protein này. Vì vậy, tổng lượng protein BCL6 trong cơ thể giảm dẫn đến các dấu hiệu và triệu chứng của người nữ mắc bệnh.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine
Nam giới mang một nhiễm sắc thể X, do đó, đột biến tại một bản sao của gen BCOR dẫn đến mất hoàn toàn khả năng sản xuất protein đồng ức chế BCL6. Thai nhi thiếu protein này sẽ tử vong trong quá trình phát triển phôi thai và không thể chào đời. Vì vậy không có nam giới nào mắc hội chứng oculofaciocardiodental được sinh ra, nên hội chứng này chỉ xuất hiện trên nữ giới.
Phòng ngừa
Hội chứng oculofaciocardiodental có cơ chế di truyền liên kết X phức tạp nên khó phát hiện trên những người phụ nữ mang gen bệnh cho đến khi họ sinh con. Người mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.
Các tên gọi khác
- MCOPS2
- Microphthalmia, cataracts, radiculomegaly, and septal heart defects
- Microphthalmia, syndromic 2
- Oculo-facio-cardio-dental syndrome
- OFCD syndrome
References
- Genetic Testing Information. Oculofaciocardiodental syndrome. Retrieved July 15, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gtr/conditions/C1846265/
- Genetic and Rare Diseases Information Center. Oculofaciocardiodental syndrome, Retrieved July 15, 2024 from https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/4628/index
- Catalog of Genes and Diseases from OMIM. MICROPHTHALMIA, SYNDROMIC 2; MCOPS2. Retrieved July 15, 2024 from https://omim.org/entry/300166
- U.S National Library of Medicine. Oculofaciocardiodental syndrome. Retrieved July 15, 2024 from https://medlineplus.gov/genetics/condition/oculofaciocardiodental-syndrome/
- MalaCards. Microphthalmia, Syndromic 2 (MCOPS2), Retrieved July 15, 2024 from https://www.malacards.org/card/microphthalmia_syndromic_2
- National Institute of Health. Oculofaciocardiodental (OFCD) Syndrome: a Rare Case and Review of the Literature. Retrieved July 15, 2024 from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3354011/
- National Organization for Rare Disorders. Oculofaciocardiodental syndrome. Retrieved July 15, 2024 from https://rarediseases.org/gard-rare-disease/oculofaciocardiodental-syndrome/
- Orphanet. Oculofaciocardiodental syndrome. Retrieved July 15, 2024 from https://www.orpha.net/en/disease/detail/2712
