Hội chứng PPM-X

Người mắc hội chứng PPM-X có những biểu hiện bất thường về trí tuệ, hành vi, khả năng vận động và một số triệu chứng khác. Các dấu hiện bệnh thường khởi phát từ độ tuổi 2–11.

Hội chứng PPM-X rất hiếm gặp. Hiện nay, người ta chưa có có thống kê cụ thể tỉ lệ mắc bệnh.

Đột biến gen MECP2 gây ra hội chứng PPM-X. Gen MECP2 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein MeCP2. Protein này hiện diện khắp các tế bào trên cơ thể nhưng phần lớn có trong tế bào não. Chúng nắm vai trò quan trọng đối với quá trình điều hoà biểu hiện gen và giúp duy trì hoạt động của khớp thần kinh synapse.

Ngoài ra, protein MeCP2 kiểm soát quá trình sản xuất protein bằng cách phân cắt và sắp xếp các phân tử ARN thông tin theo những cách khác nhau. Quá trình cắt nối các ARN thông tin rất quan trọng với quá trình tương tác giữa các tế bào thần kinh và hoạt động của các tế bào não.

Người ta đã xác định 8 đột biến gen MECP2 liên quan đến hội chứng PPM-X. Những đột biến này thay đổi các tiểu đơn vị axit amin của protein MeCP2 hoặc tạo thành tín hiệu kết thúc sớm trong chuỗi trình tự hướng dẫn tạo ra protein MeCP2. Do đó, protein MeCP2 thay đổi cấu trúc 3 chiều nên chúng không thể tương tác bình thường với các ADN hay protein khác. Vì vậy, MeCP2 mất khả năng kiểm soát biểu hiện gen dẫn đến một số chức năng trong não bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, người ta chưa rõ đột biến gen MECP1 gây ra các biểu hiện của hội chứng PPM-X như thế nào.

Ảnh: Axit amin
Nguồn: Darryl Leja, NHGRI

Ảnh: Cấu trúc ADN
Nguồn: Terese Winslow LLC

Khi bệnh nhân có các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của hội chứng PPM-X, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm di truyền đơn gen nhằm phát hiện các dạng đột biến điểm và đột biến đoạn trên gen MECP2. Trong trường hợp có biểu hiện thiểu năng trí tuệ khó phân biệt với những bệnh di truyền khác, bệnh nhân cần thực hiện giải trình tự exome để xác định có mang đột biến gen MECP2 hay không.

Quá trình điều trị hội chứng PPM-X được cá nhân hóa tuỳ thuộc biểu hiện của từng người. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống cho bệnh nhân. Bác sĩ có thể sử dụng thuốc để ngăn ngừa và kiểm soát các cơn động kinh tái phát.

Các phương pháp điều trị bao gồm:

• Sử dụng thuốc ức chế hấp thu serotonin
• Sử dụng thuốc melatonin
• Điều trị vẹo cột sống
• Đặt ống thông dạ dày
• Phẫu thuật chỉnh hình
• Thực hiện vật lý trị liệu phục hồi chức năng
• Điều trị rối loạn nhịp tim
• Bổ sung canxi và vitamin D

Phần lớn người mắc hội chứng PPM-X do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Ngoài ra, hội chứng PPM-X do đột biến gen SLC16A2 di truyền theo kiểu lặn liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X. Nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X, do đó một bản sao của gen MECP2 đột biến trong mỗi tế bào đủ gây ra triệu chứng nghiêm trọng bệnh. Người cha bị bệnh không thể truyền gen đột biến này cho con trai. Đối với phụ nữ có hai nhiễm sắc thể X, đột biến tại một bản sao của gen MECP2 thường chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ.

Hội chứng PPM-X do đột biến ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình phát triển của thai nhi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết cho mọi sản phụ.

Ngoài ra, bệnh có cơ chế di truyền liên kết X phức tạp nên khó phát hiện trên những người phụ nữ mang gen bệnh cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, người mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• PPMX
• MRXS13
• X-linked mental retardation, syndromic 13