Tăng trương lực cơ di truyền

Trẻ sơ sinh mắc bệnh luôn biểu hiện tăng trương lực cơ, ngoại trừ thời gian trẻ ngủ. Tăng trương lực cơ là hiện tượng cơ thể co cứng và khó cử động. Trẻ dễ giật mình mạnh khi có những kích thích bất ngờ, ví dụ như tiếng ồn lớn. Sau khi giật mình, trẻ thường có biểu hiện tăng trương lực cơ trong khoảng thời gian ngắn. Một số trẻ xuất hiện dấu hiệu ngừng thở, triệu chứng này kéo dài có thể dẫn đến tử vong.

Những dấu hiệu khác bao gồm rung giật cơ và cử động tay chân không tự chủ khi ngủ. Khi người khác chạm nhẹ vào mũi, một số trẻ có biểu hiện ngả đầu về phía trước, đồng thời co thắt cơ tay, chân và cổ. Ngoài ra, trẻ có thể xuất hiện triệu chứng động kinh nhưng không phổ biến.

Sau một tuổi, các dấu hiệu và triệu chứng của người bệnh thường giảm nhẹ. Tuy nhiên, khi trưởng thành. bệnh nhân vẫn dễ giật mình, co cứng cơ dẫn đến té ngã. Bệnh nhân lớn tuổi thường khó thích ứng với đám đông và tiếng ồn lớn. Người bệnh có thể bị co giật mãn tính nếu họ từng bị động kinh.

Người ta nhận thấy tăng trương lực cơ di truyền có thể là một trong những nguyên nhân gây ra hội chứng đột tử sơ sinh.

Người ta đã ghi nhận hơn 150 bệnh nhân mắc bệnh tăng trương lực cơ di truyền nhưng hiện nay chưa có thống kê tỉ lệ mắc bệnh.

Nhiều Đột biến gen gây ra bệnh tăng trương lực cơ di truyền. Phần lớn những gen này cung cấp hướng dẫn sản xuất protein trong tế bào thần kinh. Những protein này tham gia vào phản ứng giữa tế bào thần kinh với phân tử glycine. Glycine là axit amin có vai trò truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh.

Đột biến gen GLRA1 là nguyên nhân gây bệnh tăng trương lực cơ di truyền phổ biến nhất. Gen này cung cấp hướng dẫn sản xuất tiểu phần alpha 1 của thụ thể glycine. Thụ thể này hiện diện trên màng tế bào thần kinh trong cột sống và thân não (cấu trúc nối não với cột sống). Thụ thể là loại protein đặc hiệu có khả năng liên kết với một số phân tử nhằm kích hoạt các tín hiệu để điều phối chức năng và quá trình phát triển tế bào. Tương tác giữa thụ thể glycine và phân tử glycine khiến thụ thể mở ra, vì vậy, nguyên tử clo tích điện âm (ion Cl^-) có thể di chuyển vào trong tế bào. Hiện tượng này làm giảm khả năng truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh.

Một số đột biến gen GLRA1 khiến thụ thể glycine thay đổi cấu trúc và ảnh hưởng đến hoạt động đóng-mở của chúng. Những đột biến khác trên gen GLRA1 ngăn cản thụ thể glycine di chuyển đến màng tế bào thần kinh. Khi thụ thể này vắng mặt hoặc không hoạt động đúng cách, ion Cl^- không thể xâm nhập vào tế bào hoặc nó có thể đi vào tế bào khi không cần thiết. Do đó, tín hiệu glycine tại tế bào thần kinh trong cột sống và thân não bị gián đoạn. Tín hiệu bất thường tại tế bào thần kinh điều khiển các cơ gây ra dấu hiệu và triệu chứng của bệnh tăng trương lực cơ di truyền.

Người ta đã ghi nhận hơn 60 dạng đột biến gen GLRA1. Phần lớn đột biến thay thế axit amin arginine thành leucine tại vị trí thứ 271 thuộc tiểu phần alpha 1. Một số đột biến khác có thể xảy ra trên các gen SLC6A5, GLRB, GPHN và ARHGEF9.

Ảnh: Axit amin
Nguồn: Darryl Leja, NHGRI

Ảnh: Cấu tạo cột sống
Nguồn: Cleverlandclinic.org

Trẻ bị nghi ngờ mắc bệnh tăng trương lực cơ di truyền nếu trẻ xuất hiện triệu chứng lâm sàng hoặc gia đình có tiền sử bệnh.

Một số phương pháp chẩn đoán bệnh như sau:

Clonazepam là thuốc điều trị tăng trương lực cơ di truyền phổ biến nhất. Chúng có tác dụng chống lo âu và co cứng cơ.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kê đơn một số thuốc điều trị khác như:

• Carbamazepine
• Phenobarbital
• Phenytoin
• Diazepam
• 5-hydroxytryptophan
• Piracetam
• Sodium valproate

Bệnh tăng trương lực cơ di truyền có thể di truyền theo kiểu trội hoặc lặn trên nhiễm sắc thể thường. Một số trường hợp bệnh di truyền theo kiểu lặn liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X.

Nếu bệnh di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường, một bản sao của gen GLRA1, SLC6A5, GLRB hoặc GPHN trong mỗi tế bào đủ để gây ra bệnh. Người bệnh thường được di truyền từ cha hoặc mẹ mắc bệnh. Một số ít trường hợp là do đột biến mới (denovo) xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) hoặc quá trình phát triển phôi sớm.

Đối với trường hợp bệnh di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Ngoài ra, nếu người bệnh mang đột biến gen ARHGEF9, bệnh sẽ di truyền theo kiểu lặn liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X. Nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X, do đó một bản sao của gen ARHGEF9 đột biến trong mỗi tế bào đủ gây ra triệu chứng nghiêm trọng bệnh. Người cha bị bệnh không thể truyền gen đột biến này cho con trai. Đối với phụ nữ có hai nhiễm sắc thể X, đột biến tại một bản sao của gen ARHGEF9 thường chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ.

Tăng trương lực cơ di truyền di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh, con sinh ra sẽ có 50% khả năng di truyền bệnh. Do đó, để bảo đảm 100% khả năng con không bị bệnh, cha mẹ có thể chọn phương pháp thụ tinh nhân tạo IVF và sàng lọc phôi PGS/PGD.

Bệnh di truyền lặn do đột biến gen RECQL4, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Bên cạnh đó, bệnh có cơ chế di truyền liên kết X phức tạp nên khó phát hiện tại những người phụ nữ mang gen bệnh. Vì vậy, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con.

Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• STHE
• Hyperekplexia
• Startle syndrome
• Stiff-baby syndrome
• Familial hyperekplexia
• Congenital stiff-man syndrome
• Congenital stiff-person syndrome