Tăng tyrosine máu loại I

Đối với từng cá thể, các triệu chứng liên quan đến tăng tyrosine máu loại I thường rất khác nhau. Bệnh có hai dạng bao gồm cấp tính và mãn tính.

Theo số liệu thống kê, tỉ lệ trẻ mắc bệnh tăng tyrosine máu loại I khoảng 1/100.000–120.000 trường hợp. Tuy nhiên, tỉ lệ này giảm tại nhiều quốc gia thực hiện chương trình sàng lọc sơ sinh bắt buộc, tỉ lệ mắc bệnh chỉ còn 1/100–150 trẻ.

Ngoài ra, bệnh phổ biến hơn đối với người Canada gốc Pháp. Tại Quebec, tỉ lệ mắc bệnh là 1/16.000; tại vùng Saguenay-Lac St. Jean thuộc Quebec, tỉ lệ này là 1/1.864.

Đột biến gen FAH gây ra bệnh tăng tyrosine máu loại I. Gen này cung cấp hướng dẫn tạp ra enzyme fumarylacetoacetate hydrolase. Enzyme fumarylacetoacetate hydrolase xếp vị trí cuối cùng trong nhóm năm enzyme thực hiện chuỗi phản ứng để phân hủy axit amin tyrosine. Để cơ thể có thể hấp thụ được protein từ thực phẩm, protein được phân giải thành các phần nhỏ hơn là axit amin. Sau đó, enzyme đặc hiệu sẽ chuyển hóa axit amin để cơ thể có thể sử dụng.

Cụ thể hơn, fumarylacetoacetate hydrolase chuyển đổi fumarylacetoacetate—sản phẩm phụ của tyrosine— thành các phân tử nhỏ hơn. Sau đó, cơ thể đào thải những phân tử này qua thận hoặc sử dụng chúng để sản xuất năng lượng hay tái tạo thành các chất khác.

Gen FAH đột biến khiến cơ thể sản xuất ít enzyme hơn bình thường hoặc enzyme tạo ra bị mất chức năng nên chuỗi phản ứng phân giải tyrosine bị gían đoạn. Do đó, tyrosine và các chất chuyển hóa của nó như succanylacetione tích tụ nhiều bất thường trong máu. Nếu nồng đồ những chất này trong máu quá cao, chúng gây tổn thương nghiêm trọng gan, thận và hệ thần kinh. Cuối cùng, các triệu chứng bệnh tyrosine máu loại I khởi phát.

Tyrosine máu loại I được chẩn đoán trước sinh bằng cách phát hiện succanylacetone và phân tích ADN của trẻ trong nước ối. Trong vòng 24–48 giờ sau khi trẻ chào đời, trẻ được lấy máu gót chân để thực hiện sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện tăng tyrosine máu loại I và các bệnh lý khác.

Nếu kết quả sàng lọc sơ sinh cho thấy nguy cơ cao mắc bệnh, bác sĩ sẽ cho em bé thực hiện thêm những xét nghiệm khác để làm rõ. Điều quan trọng cần lưu ý là kết quả sàng lọc nguy cơ cao không đồng nghĩa với kết luận em bé mắc bệnh. Kết quả nguy cơ cao có thể do mẫu máu ban đầu được thu quá ít hoặc quá sớm. Tuy nhiên, cha mẹ nên nhớ đưa trẻ tái khám theo đúng lịch hẹn để làm xét nghiệm xác nhận. Nếu không được điều trị kịp thời, tăng tyrosine máu loại I có thể ảnh hưởng sức khỏe của trẻ rõ rệt ngay sau khi sinh. Xét nghiệm tiếp theo phải được tiến hành càng sớm càng tốt để xác định xem liệu trẻ có mắc bệnh hay không.

Xét nghiệm tiếp theo bao gồm kiểm tra mẫu nước tiểu và máu của bé để đo lường nồng độ axit và chất độc có hại. Một số axit và độc tố tích tụ trong cơ thể khi trẻ bị rối loạn axit amin, do đó bác sĩ có thể dựa vào nồng độ các chất này để xác định xem em bé có mắc bệnh hay không. Trẻ mắc bệnh sẽ có hàm lượng chất chuyển hóa tyrosine và succanylacetone trong nước tiểu cao. Bên cạnh đó, bệnh có thể được chẩn đoán thông qua mức độ hoạt động của enzyme fumarylacetoacetate hydrolase trong mô gan hoặc nguyên bào sợi nuôi cấy. Ngoài ra, người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm di truyền để xác nhận kết quả chẩn đoán.

Nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời tyrosine máu loại I, trẻ có thể phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng cũng như duy trì sự phát triển, trí thông minh bình thường.

Phương pháp điều trị tăng tyrosine máu loại I cho bệnh nhân bao gồm:

• Sử dụng thuốc nitisinone nhằm ngăn ngừa tổn thương gan, thận và hệ thần kinh
• Duy trì chế độ ăn ít tyrosine/phenylalanine
• Bổ sung vitamin D và Carnitine trong một số trường hợp

Đối với mức độ nghiêm trọng như tại thời điểm chẩn đoán, người bệnh đã phát triển bệnh suy gan giai đoạn cuối, ung thư biểu mô tế bào gan hoặc không đáp ứng với thuốc nitisinone. Phương pháp điều trị cho những trường hợp này là phẫu thuật ghép gan. Phương pháp này cũng giúp người bệnh cải thiện chức năng thận.

Trẻ mắc bệnh tyrosine máu loại I cần xét nghiệm máu và nước tiểu thường xuyên để kiểm tra:

• Nồng độ axit amin
• Hàm lượng succanylaceton
• Mức độ nitisinone
• Chức năng gan và thận

Qua các xét nghiệm này, bác sĩ có thể theo dõi bệnh tiến triển nhằm điều chỉnh phác đồ điều trị, thay đổi thuốc hoặc chế độ ăn uống cho phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của trẻ. Ngoài ra, trẻ nên chụp CT hoặc MRI gan định kỳ mỗi năm một lần để kiểm tra sẹo gan hoặc ung thư gan.

Tăng tyrosine máu loại I di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Do đó, bệnh chỉ biểu hiện khi có cả hai bản sao của gen đột biến trong mỗi tế bào. Bệnh nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường sẽ có bố và mẹ mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ ít khi biểu hiện triệu chứng bệnh.

Bệnh di truyền lặn do đột biến gen FAH, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Để chủ động phòng ngừa, cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kỳ.

• TYR I
• Tyrosinosis
• FAH deficiency
• Hypertyrosinemia
• Hereditary tyrosinemia
• Hereditary tyrosinemia type 1
• Heteditary Infantile tyrosinemia
• Hepatorenal tyrosinemia
• Fumarylacetoacetase deficiency
• Fumarylacetoacetate hydrolase deficiency