Hội chứng mất đoạn Xp21

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng mất đoạn Xp21 rất đa dạng và phức tạp. Bệnh nhân thường có biểu hiện tăng glycerol máu và glycerol niệu do thiếu enzyme glycerol kinase. Suy tuyến thượng thận bẩm sinh khiến người bệnh rối loạn điện giải và hạ đường huyết nghiêm trọng. Do đó, bệnh có thể gây nguy hiểm đến tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh nhân có thể phát triển bệnh loạn dưỡng cơ Duchenne với triệu chứng yếu cơ tiến triển.

Ngoài ra, trẻ mắc hội chứng mất đoạn Xp21 thường có biểu hiện chậm phát triển tâm thần vận động và tăng trưởng kém. Loãng xương là biến chứng thường gặp và có thể dẫn đến gãy xương bệnh lí.

Trong một số trường hợp, bệnh nhân biểu hiện bất thường về thần kinh như lác không liệt, giãn não thất và thiểu sản thể thủy tinh.

Hội chứng mất đoạn Xp2 là bệnh di truyền hiếm gặp. Ước tính tỉ lệ mắc bệnh chưa đến 1/1.000.000 người trên toàn thế giới.

Đột biến mất đoạn p21 trên nhiễm sắc thể X gây ra hội chứng mất đoạn Xp21. Kích thước đoạn mất ảnh hưởng đến số lượng gen nằm trong đoạn này cũng như những vị trí xung quanh, do đó người bệnh có biểu hiện lâm sàng đa dạng.

• Gen DAX1 có chức năng phát triển tuyến thượng thận. Mất gen này gây ra thiểu sản tuyến thượng thận bẩm sinh
• Gen GK cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme glycerol kinase. Mất gen này dẫn đến rối loạn chuyển hóa
• Gen dystrophin bị mất gây ra bệnh loạn dưỡng cơ Duchenne

Mức độ nghiêm trọng và biểu hiện lâm sàng của người bệnh phụ thuộc vào kích thước cũng như vị trí đoạn gen bị mất. Bệnh nhân có biểu hiện loạn dưỡng cơ thường có kích thước đoạn mất lớn hơn.

Hội chứng mất đoạn Xp21 được chẩn đoán dựa trên các xét nghiệm sinh hóa kết hợp với di truyền.

Xét nghiệm sinh hóa có thể phát hiện tình trạng tăng glycerol máu và glycerol niệu. Người bệnh có lượng glycerol trong máu và nước tiểu cao bất thường. Ngoài ra, hoạt tính enzyme glycerol kinase trong tế bào bạch cầu hoặc nguyên bào sợi nuôi cấy của người bệnh giảm đáng kể, dưới 5% so với người bình thường.

Xét nghiệm di truyền có thể phát hiện mất đoạn trên nhiễm sắc thể X, qua đó kết quả chẩn đoán được xác nhận. Kĩ thuật di truyền tế bào có độ phân giải cao có thể phát hiện mất đoạn trên vùng Xp21. Kĩ thuật này sử dụng đầu dò ADN đặc hiệu để xác định chính xác vị trí cũng như kích thước của đoạn mất, bao gồm các gen GK, DMD và NR0B1.

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn hội chứng mất đoạn Xp21. Các liệu pháp chủ yếu nhằm giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng đời sống người bệnh. Suy tuyến thượng thận bẩm sinh được điều trị bằng liệu pháp thay thế hormone. Đối với bệnh nhân có biểu hiện loạn dưỡng cơ Duchenne, họ cần thực hiện các biện pháp vật lí trị liệu, hỗ trợ hô hấp, sử dụng corticosteroid nhằm cải thiện chức năng của cơ bắp và kéo dài tuổi thọ.

Các vấn đề phát triển tâm thần vận động nên được can thiệp thông qua chương trình giáo dục đặc biệt. Ngoài ra, người bệnh cần được theo dõi định kì nhằm phát hiện và xử lí kịp thời những biến chứng như loãng xương, gãy xương và các vấn đề tim mạch.

Hội chứng mất đoạn Xp21 di truyền theo kiểu lặn liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X. Nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X, do đó một bản sao của gen ATRX đột biến trong mỗi tế bào đủ để gây ra triệu chứng bệnh nghiêm trọng. Người cha bị bệnh không thể truyền gen đột biến này cho con trai. Đối với phụ nữ có hai nhiễm sắc thể X, đột biến tại một bản sao của gen ATRX thường gây ra các triệu chứng nhẹ.

Hội chứng mất đoạn Xp21 có cơ chế di truyền liên kết X phức tạp nên khó phát hiện tại những người phụ nữ mang gen bệnh cho đến khi sinh con. Người mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kì.

• Complex Glycerol kinase deficiency
• Del(X)(p21)
• Glycerol kinase deficiency-contiguous gene syndrome
• Xp21 contiguous gene deletion syndrome
• Xp21 microdeletion syndrome
• chromosome Xp21 deletion syndrome
• complex glycerol kinase deficiency
• monosomy Xp21