Thiếu transcobalamin

Cobalamin có vai trò quan trọng đối với quá trình sản xuất ADN, tăng trưởng và phân chia tế bào. Do đó, người thiếu cobalamin thường có các biểu hiện bao gồm suy giảm tăng trưởng, thiếu tất cả các loại tế bào máu và nhiều triệu chứng khác. Các dấu hiệu này thường xuất hiện rõ ràng trong những tuần hoặc tháng đầu tiên sau khi trẻ chào đời.

Một số biểu hiện sớm của bệnh thiếu transcobalamin bao gồm:

• Không tăng cân
• Không phát triển
• Nôn
• Tiêu chảy
• Loét niêm mạc

Ngoài ra, người bệnh cũng có triệu chứng suy giảm thần kinh, cứng cơ, liệt nửa người, co giật hoặc thiểu năng trí tuệ.

Phần lớn người thiếu transcobalamin mắc bệnh thiếu máu đại hồng cầu. Bệnh này khiến cơ thể thiếu hồng cầu do tế bào hồng cầu có kích thước lớn bất thường. Bên cạnh đó, thiếu transcobalamin có thể gây ra bệnh giảm bạch cầu trung tính khiến hệ miễn dịch yếu đi. Giảm cobalamin trong tế bào có thể dẫn đến tích tụ một số hợp chất trong cơ thể và gây ra triệu chứng axit niệu methylmalonic hoặc homocystin niệu.

Độ phổ biến của bệnh thiếu transcobalamin chưa được xác định. Hiện nay, ít nhất 45 trường hợp đã được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đột biến gen TCN2 gây ra bệnh thiếu transcobalamin. Gen TCN2 cung cấp hướng dẫn tạo ra protein transcobalamin. Protein này liên kết rồi vận chuyển cobalamin đến các tế bào khắp cơ thể. Trong tế bào, cobalamin thúc đẩy một số enzyme thực hiện phản ứng hóa học. Cobalamin giữ vai trò quan trọng đối với quá trình tổng hợp nucleotide của ADN và phân hủy nhiều hợp chất khác nhau như axit béo. Các quá trình này cần thiết để tế bào tăng sinh và sản xuất năng lượng.

Phần lớn đột biến gen TCN2 dẫn đến tình trạng thiếu lượng lớn hoặc thiếu hoàn toàn transcobalamin. Các đột biến gen TCN2 khác khiến protein transcobalamin không thể vận chuyển cobalamin đến tế bào. Do đó, một số enzyme không thể hoạt động bình thường, chúng ảnh hưởng đến nhiều hoạt động của tế bào. Từ đó, bệnh nhân xuất hiện một loạt các triệu chứng liên quan đến bệnh bao gồm giảm tăng trưởng, thiếu tế bào máu và dấu hiệu liên quan đến thần kinh.

Thiếu transcobalamin được chẩn đoán dựa trên công thức máu toàn phần, nồng độ vitamin B12 và folate. Kết quả công thức máu toàn phần cho tháy dấu hiệu thiếu máu hồng cầu to. Thiếu mô và chỉ số hồng cầu to có thể báo trước quá trình phát triển của bệnh thiếu máu. Người thiếu transcobalamin có nồng độ vitamin B12 thấp hơn 200 pg/mL. Ngoài ra, bác sĩ cũng chỉ định đo nồng độ folate để chẩn đoán phân biệt với bệnh thiếu folate.

Khi kết quả đánh giá lâm sàng cho thấy mức độ thiếu vitamin B12 của bệnh nhân không nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định một số xét nghiệm khác.

Những xét nghiệm bổ sung cung cấp các thông số sau:

• Nồng độ axit methylmalonic (MMA) trong huyết thanh: của người thiếu transcobalamin cao hơn so với bình thường
• Nồng độ homocysteine: có thể cao do thiếu vitamin B12 hoặc folate
• Hàm lượng holotranscobalamin II: thấp hơn 40 pg/mL phản ánh nồng độ vitamin B12 trong cơ thể thấp

Đối với những bệnh nhân thiếu transcobalamin mức độ nhẹ hoặc không có triệu chứng liên quan đến thần kinh, bác sĩ thường chỉ định bổ sung vitamin B12 với nồng độ 1000–2000 mcg theo đường uống. Trong trường hợp nồng độ axit methylmalonic không giảm, người bệnh không cần sử dụng vitamin B12.

Đối với người thiếu transcobalamin nghiêm trọng, bác sĩ thường điều trị bằng cách tiêm vitamin B12 1mg với tần suất 1–4 lần/tuần đến khi các triệu chứng về huyết học thuyên giảm. Sau đó, tần suất tiêm có thể giảm còn 1 lần/tháng.

Thời gian điều trị các biểu hiện liên quan đến huyết học thường kéo dài trong 6 tuần nhưng thời gian điều trị dấu hiệu về thần kinh có thể cần nhiều thời gian hơn. Những triệu chứng thần kinh kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm có tỉ lệ phục hồi rất thấp. Đa số người lớn tuổi thiếu vitamin B12 kèm mất trí nhớ không thể cải thiện nhận thức sau khi điều trị.

Phương pháp điều trị bằng vitamin B12 phải duy trì suốt đời. Những người mẹ có chế độ ăn chay nên bổ sung vitamin B12 cho con ngay khi trẻ mới chào đời.

Thiếu transcobalamin di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường, nên cả hai bản sao của gen trong mỗi tế bào đều có đột biến. Cha mẹ của một cá nhân mắc bệnh lặn trên nhiễm sắc thể thường đều mang một bản sao của gen đột biến, nhưng họ thường không biểu hiện dấu hiệu và triệu chứng của bệnh.

Thiếu transcobalamin di truyền lặn đột biến gen TCN2, cha mẹ mang đột biến dị hợp nên gần như không có biểu hiện bệnh, do đó rất khó phát hiện cho đến khi sinh con. Cha mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen lặn để chủ động cho tương lai của con. Các cặp vợ chồng trước khi mang thai cần tư vấn và xét nghiệm di truyền nhằm đảm bảo sinh con khỏe mạnh. Người thuộc nhóm nguy cơ mắc bệnh cần khám sức khỏe và tầm soát bệnh định kÌ.

• TC deficiency
• TC II deficiency
• TCN2 deficiency
• Transcobalamin II deficiency