Hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình

Hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình khởi phát trong nhiều độ tuổi khác nhau. Các cục máu đông hình thành trong mạch máu nhỏ của thận, chúng làm tắc nghẽn hoặc ngăn chặn quá trình lưu thông của máu và gây nên nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình có ba dấu hiệu đặc trưng sau:

• Thiếu máu tán huyết
• Giảm tiểu cầu
• Suy thận

Thiếu máu tán huyết xảy ra khi lượng hồng cầu đi vào quá trình phân giải sớm. Cụ thể, khi di chuyển qua huyết khối nằm trong mạch máu, hồng cầu của người bệnh vỡ ra. Lượng hồng cầu vỡ ra cao hơn lượng hồng cầu do cơ thể sản xuất dẫn tới thiếu máu. Thiếu máu còn dẫn đến những triệu chứng khác như da xanh xao, mắt và da vàng, mệt mỏi, khó thở, nhịp tim tăng.

Nồng độ tiểu cầu giảm do lượng tiểu cầu lưu thông trong cơ thể giảm. Tiểu cầu là tế bào tham gia hỗ trợ quá trình đông máu. Đối với bệnh nhân, lượng tiểu cầu có sẵn trong mạch máu rất ít do phần lớn tiểu cầu tập trung hình thành cục máu đông. Giảm tiểu cầu dễ dẫn đến bầm tím và chảy máu bất thường.

Huyết khối hình thành trong mạch máu nhỏ của người bệnh dẫn đến tổn thương thận và suy thận cấp tính. Theo thời gian, bệnh tiến triển thành suy thận giai đoạn cuối. Những biến chứng nguy hiểm này ảnh hưởng đến hiệu suất lọc chất lỏng và sản phẩm bài tiết của thận.

Hội chứng tan máu-tăng ure huyết có hai dạng là điển hình và không điển hình. Nguyên nhân và triệu chứng của hai dạng này có nhiều điểm khác biệt. Dạng điển hình khởi phát do vi khuẩn Escherichia coli sản sinh ra độc tố Shiga. Đối tượng ảnh hưởng của bệnh thường là trẻ em dưới 10 tuổi. Người bệnh có biểu hiện phổ biến như tiêu chảy nghiêm trọng. Dạng điển hình thường ít liên quan đến suy thận giai đoạn cuối hơn dạng không điển hình.

Hiện nay, tỉ lệ mắc hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình rơi vào khoảng 1/500.000 người mỗi năm tại Mĩ. Số người mắc dạng không điển hình thấp hơn 10 lần so với dạng điển hình.

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình thường do tác động của các yếu tố môi trường và di truyền. Đột biến trên ít nhất 7 gen góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Trong đó, đột biến gen CFH là phổ biến nhất. Tỉ lệ người bệnh do đột biến gen này chiếm khoảng 30%. Đột biến trên các gen khác chiếm tỉ lệ nhỏ hơn.

Gen gây bệnh cung cấp hướng dẫn tạo ra protein tham gia vào hệ bổ thể.

Hệ bổ thể bao gồm một nhóm protein thực hiện các chức năng sau:

• Tiêu diệt tác nhân ngoại lai gồm vi khuẩn và virus
• Kích hoạt phản ứng viêm
• Loại bỏ tế bào và mô chết

Cơ thể cần phải kiểm soát chặt chẽ hoạt động của hệ bổ thể để chúng chỉ nhắm vào những tác nhân gây bệnh và không tấn công tế bào khỏe mạnh. Protein điều hòa có vai trò bảo vệ các tế bào khỏe mạnh bằng cách ức chế hoạt động của hệ bổ thể khi không cần thiết.

Các đột biến gen liên quan đến bệnh dẫn đến mất kiểm soát hoạt động của hệ bổ thể. Khi hệ bổ thể hoạt động quá mức, protein chức năng sẽ tấn công các tế bào lót mạch máu trong thận gây viêm và hình thành cục máu đông. Các cục máu đông gây tổn thương thận và dẫn đến suy thận giai đoạn cuối.

Đột biến gen làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhưng chúng không là nguyên nhân chính dẫn đến bệnh. Đột biến gen kết hợp với các yếu tố như thuốc chống ung thư, bệnh mãn tính, nhiễm trùng do virus hoặc vi khuẩn, ung thư, ghép tạng, mang thai sẽ kích hoạt bệnh biểu hiện.

Một số bệnh nhân không có dấu hiệu của đột biến hay yếu tố môi trường kích thích. Những người bệnh này thuộc trường hợp vô căn.

Bác sĩ chẩn đoán hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình dựa trên bệnh sử gia đình, xét nghiệm sinh hóa và triệu chứng lâm sàng. Trong đó, đánh giá bệnh sử gia đình có vai trò quan trọng nhất. Ngoài ra, bác sĩ cũng chỉ định thực hiện các xét nghiệm sinh hóa bao gồm chỉ số hồng cầu, đếm tiểu cầu và kiểm tra chức năng thận. Trong giai đoạn đầu, bệnh nhân thường không có biểu hiện tiêu chảy nghiêm trọng.

Ngoài ra, bác sĩ còn chẩn đoán dựa vào những triệu chứng lâm sàng liên quan đến thận bao gồm:

• Phù nề
• Tiểu ra máu
• Protein niệu
• Lượng albumin trong huyết thanh giảm
• Huyết áp cao

Khi cần thiết, bệnh nhân có thể thực hiện xét nghiệm di truyền để xác nhận chẩn đoán.

Hiện nay, chưa có liệu pháp điều trị hoàn toàn hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình. Các liệu pháp tập trung làm giảm triệu chứng và cải thiện cuộc sống người bệnh.

Trong quá trình điều trị, người bệnh cần duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp và cân bằng điện giải bằng phương pháp truyền dinh dưỡng qua tĩnh mạch. Nếu nồng độ hemoglobin máu xuống dưới 7 g/gl, bệnh nhân cần được truyền máu và tránh truyền tiểu cầu. Đối với người bệnh có chỉ số huyết áp cao, bác sĩ thường sử dụng thuốc giãn mạch máu nhằm ổn định huyết áp. Trong một số trường hợp, bệnh nhân phát hiện bệnh khi thận đã tổn thương. Do đó, quá trình điều trị cần thực hiện các biện pháp hỗ trợ như thẩm phân phúc mạc và thẩm phân máu.

Phần trường hợp mắc hội chứng tan máu-tăng ure huyết không điển hình xuất hiện đơn lẻ, tức là bệnh xuất hiện trong những gia đình chưa từng có thành viên mắc bệnh. Tỉ lệ xuất hiện bệnh trong gia đình có tiền sử bệnh thấp hơn 20%. Khi bệnh di truyền qua nhiều thế hệ, nó di truyền theo hai cách gồm di truyền lặn và di truyền trội.

• AHUS
• Non-Shiga-like toxin-associated HUS
• Non-Stx-HUS
• Nonenteropathic HUS