Tăng globulin máu Waldenström

Tăng globulin máu Waldenström thường khởi phát tại độ tuổi 60. Chúng thuộc nhóm ung thư phát triển chậm (không di căn), người bệnh có thể ủ bệnh nhiều năm trước khi biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Một số người có lượng IgM và tế bào lymphoplasmacytic cao bất thường nhưng họ không biểu hiện bệnh. Bệnh thường được chẩn đoán tình cờ khi họ xét nghiệm máu vì lí do khác. Đối với những trường hợp này, bác sĩ thường chẩn đoán tăng globulin máu Waldenström không triệu chứng.

Dấu hiệu đầu tiên của người bệnh là mệt mỏi và suy nhược cơ thể do thiếu tế bào hồng cầu, các triệu chứng khác bao gồm:

• Sốt
• Đổ mồ hôi vào ban đêm
• Sụt cân nhanh chóng

Một số người bệnh có biểu hiện mất cảm giác và yếu các chi (bệnh lí thần kinh ngoại biên) do protein IgM gắn vào myelin của tế bào thần kinh và phá vỡ lớp bảo vệ này. Vì vậy, dây thần kinh bị tổn thương và không thể truyền tín hiệu bình thường, dẫn đến bệnh lí thần kinh.

Ngoài ra, tế bào lymphoplasmacytic tích tụ trong các mô khác nhau có thể khiến gan, lách to hoặc hạch bạch huyết lớn. Trong tủy xương, tế bào lymphoplasmacytic dư thừa ngăn cản quá trình phát triển của các tế bào máu bình thường, do đó, người bệnh thiếu tế bào máu khỏe mạnh (thiếu máu bất sản). Ngoài ra, lượng IgM trong cơ thể người bệnh tăng cao có thể làm đặc máu, cản trở tuần hoàn máu và gây ra hội chứng tăng độ nhớt máu.

Một số biểu hiện của hội chứng tăng độ nhớt máu:

• Chảy máu mũi, miệng
• Giảm hoặc mất thị lực
• Chóng mặt
• Đau đầu
• Thường xuyên nhầm lẫn

Trong một số trường hợp, khi người bệnh tiếp xúc với nhiệt độ lạnh, IgM và các globulin miễn dịch có thể đông tụ lại tạo thành cryoglobulin. Chúng ngăn cản quá trình tuần hoàn máu tại các vị trí tiếp xúc với nhiệt độ lạnh như tay và chân, dẫn đến hiện tượng cryoglobulinemia. Người bệnh có các biểu hiện như đau ngón tay và ngón chân, vùng da tại các vị trí đó chuyển màu trắng hoặc xanh, kéo dài trong vài phút đến vài giờ (hiện tượng Raynaud).

Mặt khác, protein IgM và protein amyloid có thể tích tụ trong các cơ quan như tim, thận, gan hoặc lá lách, dẫn đến hiện tượng amyloidosis. Amyloidosis ảnh hưởng đến chức năng của những cơ quan này, vì vậy, người bệnh có các biểu hiện như suy yếu, mệt mỏi, khó thở, nhịp tim không đều hoặc đau khớp.

Ảnh: Giải phẫu gan
Nguồn: Medlineplus.gov

Ảnh: Giải phẫu hệ bạch huyết
Nguồn: Cleveland Clinic

Tại Mĩ, ước tính tỉ lệ mắc bệnh tăng globulin máu Waldenström khoảng 3/1.000.000 trường hợp. Mỗi năm, tại quốc gia này có thêm khoảng 1.000–1.500 ca bệnh mới. Người da trắng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người Mĩ gốc Phi và tỉ lệ mắc bệnh trên nam giới cao gấp đôi so với phụ nữ.

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra tăng globulin máu Waldenström chưa được xác định, người ta nhận thấy các đột biến di truyền kết hợp với nhau có khả năng cao dẫn đến bệnh. Đột biến gen MYD88 là nguyên nhân phổ biến nhất liên quan đến bệnh, hơn 90% bệnh nhân đều mang đột biến gen này. Đột biến gen CXCR4 hiện diện trên khoảng 30% trường hợp mắc bệnh, phần lớn những người mang gen này cũng đồng thời mang đột biến gen MYD88.

Hai gen này lần lượt cung cấp hướng dẫn tạo ra protein MyD88 và CXCR4 cho quá trình truyền tín hiệu trong tế bào. Protein MyD88 chuyển tiếp tín hiệu để ngăn chặn cái chết tế bào (apoptosis) và hỗ trợ tế bào sống sót.

Mặt khác, protein CXCR4 kích thích đường tín hiệu bên trong tế bào nhằm điều chỉnh quá trình phát triển, phân chia và sống sót của tế bào.

Gen MYD88 và CXCR4 đột biến sản xuất các protein hoạt động quá mức. Do đó, tế bào liên tục sống và phát triển thay vì trải qua quá trình apoptosis. Chúng có thể là nguyên nhân khiến tế bào lymphoplasmacytic tích tụ trong cơ thể.

Ngoài ra, người ta phát hiện một số vùng ADN bị xóa hoặc thêm vào trong bộ gen người bệnh. Tuy nhiên, họ chưa thể khẳng định được gen nào tồn tại trong vùng ADN này có liên quan đến khả năng hình thành bệnh tăng globulin máu Waldenström.

Các thay đổi di truyền khác được dường như liên quan đến bệnh tăng globulin máu Waldenström vẫn chưa được xác định. Các nghiên cứu đã phát hiện một số vùng ADN bị xóa hoặc thêm vào trên một số người mắc bệnh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu chưa thể xác định chính xác gen nào trong các vùng này trực tiếp gây ra bệnh.

Ảnh: Cấu trúc ADN
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Tăng globulin máu Waldenström được chẩn đoán bằng nhiều phương pháp xét nghiệm khác nhau. Nếu người bệnh có số lượng tế bào máu thấp và nồng độ immunoglobulin M (IgM) cao bất thường, bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm máu và xét nghiệm nước tiểu để tìm dấu hiệu bệnh.

Một số phương pháp chẩn đoán phổ biến bao gồm:

• Chẩn đoán hình ảnh chụp X-quang và CT scan nhằm phát hiện các biểu hiện bất thường như hạch bạch huyết to
• Kĩ thuật điện di để phân tách và xác định protein bất thường
• Sinh thiết tủy xương được dùng để quan sát và xác định có tế bào u lympho hiện diện hay không

Phương pháp điều trị tăng globulin máu Waldenström được cá nhân hóa dựa trên mức độ nghiêm trọng của từng người bệnh. Mục tiêu điều trị gồm kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Đối với người bệnh không biểu hiện triệu chứng, bác sĩ có thể theo dõi chặt chẽ và chưa cần can thiệp.

Trong trường hợp nghiêm trọng, biện pháp điều trị bao gồm:

• Lọc huyết tương nhằm loại bỏ protein IgM bất thường
• Hóa trị nhằm tiêu diệt tế bào bất thường
• Liệu pháp miễn dịch giúp kích thích cơ thể chống lại bệnh
• Liệu pháp nhắm trúng đích tác động chọn lọc lên tế bào bất thường
• Xạ trị sử dụng tia năng lượng mạnh
• Ghép tế bào gốc

Tăng globulin máu Waldenström không di truyền. Bệnh thường phát sinh khi tế bào máu bị đột biến ngẫu nhiên trong quá trình sống. Các đột biến này được phân loại là đột biến soma, chúng chỉ hiện diện trong một số tế bào máu bất thường và không di truyền.

Tuy nhiên, một số gia đình có tỉ lệ mắc bệnh cao hơn. Nghiên cứu dịch tễ học cho thấy, khoảng 20% người bệnh có người thân trong gia đình mắc bệnh tăng globulin máu Waldenström hoặc bệnh lí khác liên quan đến bất thường tế bào B.

Tăng globulin máu Waldenström do đột biến xảy ra ngẫu nhiên trong quá trình phát triển của thai nhi, vì vậy tất cả thai phụ đều có nguy cơ mang thai bị bệnh. Do đó, sàng lọc phát hiện bệnh sớm vô cùng quan trọng và cần thiết cho mọi thai phụ. Xuyên suốt thai kì, mẹ bầu nên khám thai và siêu âm cũng như thực hiện các xét nghiệm sàng lọc như xét nghiệm NIPT để phát hiện sớm bất kì vấn đề với thai nhi.

• WM
• Macroglobulinemia of Waldenstrom
• Waldenstrom macroglobulinemia
• Waldenstrom's macroglobulinemia