Loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa

Triệu chứng của bệnh loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa thường xuất hiện trong giai đoạn trẻ nhỏ, độ tuổi phổ biến nhất là 6 tuổi. Các dấu hiệu đầu tiên của bệnh gồm có bàn chân khoèo và loạn trương lực cơ chi dưới. Theo thời gian, dấu hiệu loạn trương lực cơ dần lan sang chi trên, đến tuổi vị thành niên, bệnh ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể. Các chi của người bệnh có thể phát triển tại vị trí bất thường và mất khả năng phối hợp khi đi hoặc chạy. Trong một số trường hợp, người bệnh gặp vấn đề về giấc ngủ hoặc trải qua giai đoạn trầm cảm thường xuyên hơn bình thường.

Ảnh: Bàn chân khoèo
Nguồn: U.S. National Library of Medicine

Theo thời gian, bệnh loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa tiến triển thành bệnh Parkinson.

Những triệu chứng của bệnh Parkinson bao gồm:

• Chuyển động chậm
• Cứng cơ
• Run
• Mất khả năng giữ thăng bằng

Triệu chứng liên quan đến vận động của bệnh tiến triển nghiêm trọng hơn theo thời gian nhưng thường ổn định khi đến tuổi 30. Bên cạnh đó, biểu hiện của bệnh cải thiện vào buổi sáng và tiến triển nghiêm trọng hơn vào cuối ngày.

Trong một số ít trường hợp, người bệnh không xuất hiện triệu chứng cho đến khi trưởng thành. Bệnh nhân trưởng thành thường xuất hiện dấu hiệu của bệnh Parkinson trước bệnh loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa. Đồng thời, khó khăn trong vận động cũng tiến triển nghiêm trọng và không biểu hiện dao động trong ngày.

Hiện nay, tỉ lệ mắc bệnh loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa khoảng 1/1.000.000 người trên toàn thế giới.

Bệnh thường khó chẩn đoán đối với những bệnh nhân có triệu chứng nhẹ hoặc biểu hiện tương tự với các bệnh khác. Do đó, số lượng người bệnh được ghi nhận có thể không đầy đủ.

Đột biến gen GCH1 gây ra bệnh loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa. Trong một số ít trường hợp, đột biến trên gen TH hoặc gen SPR cũng gây bệnh.

Gen GCH1 cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme GTP cyclohydrolase. Enzyme này tham gia vào bước đầu của quá trình tạo ra phân tử tetrahydrobiopterin (BH4). Gen SPR cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme sepiapterin reductase cho bước cuối của quá trình tạo ra phân tử tetrahydrobiopterin. Phân tử tetrahydrobiopterin xử lí các axit amin để tạo nên protein và tham gia vào quá trình tạo ra chất dẫn truyền thần kinh giúp truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh trong não. Trong đó, phân tử tetrahydrobiopterin liên quan đến quá trình tạo ra dopamine và serotonin. Một trong các chức năng của dopamine là dẫn truyền tín hiệu trong não để tạo ra chuyển động vật lí trơn tru, serotonin điều hòa tâm trạng, cảm xúc, giấc ngủ và mức độ thèm ăn.

Protein do gen TH tạo ra cũng tham gia vào quá trình tạo ra dopamine. Cụ thể hơn, gen TH cung cấp hướng dẫn tạo ra enzyme tyrosine hydroxylase có chức năng chuyển hóa axit amin tyrosine thành dopamine. Đột biến gen GCH1 hoặc gen SPR làm giảm quá trình tạo ra tetrahydrobiopterin nên lượng dopamine có sẵn giảm đi. Tương tự, đột biến gen TH tạo ra enzyme tyrosine hydroxylase mất chức năng dẫn đến suy giảm hàm lượng dopamine tạo ra. Hàm lượng dopamine trong não giảm nên những vận động vật lí không thể diễn ra trơn tru. Do đó, người bệnh có nhiều triệu chứng gồm loạn trương lực cơ, run và vận động khó khăn.

Mặt khác, đột biến gen GCH1 hoặc gen SPR làm gián đoạn quá trình tạo ra serotonin, do đó người bệnh bịrối loạn giấc ngủ và có tâm trạng không ổn định. Tuy nhiên, những bệnh nhân mang đột biến gen TH không có biểu hiện liên quan đến giấc ngủ và trầm cảm—hội chứng Segawa.

Trong một số ít trường hợp, bệnh nhân không mang đột biến gen GCH1, TH và SPR. Nguyên nhân gây bệnh đối với các cá nhân này vẫn chưa được xác định.

Bác sĩ thường chẩn đoán loạn trương lực cơ đáp-ứng-dopa dựa trên đánh giá lâm sàng và xét nghiệm sinh hóa. Tuy nhiên, phương pháp này có thể không chính xác. Do đó, bác sĩ có thể thử nghiệm điều trị bằng thuốc levodopa để đưa ra các chẩn đoán đầu tiên.

Lấy mẫu dịch não tủy thông qua chọc dò tủy sống là một phần quan trọng trong chẩn đoán. Phương pháp này có thể chẩn đoán sơ bộ và kiểm tra tình trạng trao đổi chất của người bệnh. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp mà xét nghiệm dịch não tủy chưa thể đưa ra kết quả chính xác. Do đó, người bệnh cần dừng sử dụng thuốc levodopa một tuần trước khi tiến hành xét nghiệm.

Xét nghiệm phenylalanine có thể xác định các bất thường trong chuyển hóa. Tuy nhiên, xét nghiệm này không đạt độ nhạy 100% và có phạm vi hạn chế. Xét nghiệm chỉ có thể phát hiện khoảng 80% trường hợp mắc bệnh nên tình trạng âm tính giả có khả năng xảy ra.

Liệu pháp điều trị phổ biến là thuốc levodopa kết hợp với thuốc carbidopa. Ngoài ra, người bệnh cần tập vật lí trị liệu để cải thiện khả năng vận động như đi, chạy, nói và viết.

Nếu có triệu chứng trầm cảm và rối loạn lo âu, bệnh nhân cần làm thêm đánh giá và điều trị tâm lí.

• DRD
• Dystonia 5, dopa-responsive type
• Hereditary progressive dystonia with marked diurnal fluctuation